Dünya Çeviri Tarihi

Dünya Çeviri Tarihi - Eski Yunan’dan Roma’ya, Endülüs’ten Avrupa’ya, Orta Asya’dan Orta Doğu’ya, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan bir araştırma.

Bütün uygarlıklar çeviridir; bütün çeviriler de uygarlıktır.

Bir düşüncenin bir dilden başka bir dile geçişi, çoğu zaman uygarlıkların yönünü değiştirdi. Romalılar Eski Yunan’ın mirasını çevirilerle devraldı; Bağdat’taki Beytülhikme, farklı kadim coğrafyaların bilimsel birikimini Arapçada buluşturdu; Toledo çevirmenleri bu bilgiyi Avrupa’ya taşıdı. Kutsal metinlerin halk dillerine aktarılması dinsel yaşamı dönüştürürken klasiklerin yeniden çevrilmesi Rönesans, Reform ve Aydınlanma’nın düşünsel temelini hazırladı. Diller, edebiyatlar, bilimler ve eğitim kurumları, yüzyıllar boyunca bu büyük aktarım zinciri içinde gelişti.

İlhami Sığırcı, Dünya Çeviri Tarihi’nde, dilin ve yazının ortaya çıkışından ilk sözlü ve yazılı çevirilere, kutsal metinlerden makine çevirisi ve yapay zekaya kadar uzanan üç bin yıllık bir serüveni anlatıyor. Sümer, Babil, Yunan ve Roma dünyalarından Doğu ve Batı’nın büyük çeviri hareketlerine; Tanah, İncil ve Kur’an çevirilerinden Avrupa ülkeleri, Japonya ve Orta Asya’daki çalışmalara kadar çeviri hareketinin izini geniş bir coğrafyada sürüyor. Bu uzun yolculukta çevirinin hangi ihtiyaçlardan doğduğunu ve zamanla nasıl kurumsallaştığını da gösteriyor.

Kitap, çeviriyi sadece metinlerin diller arasında taşınmasından ibaret görmeyip aynı zamanda toplumların kendi dillerini, düşünce dünyalarını ve kurumlarını kurmasını sağlayan tarihsel bir güç olarak da ele alıyor. Bağdat ve Toledo okullarının uygarlığa katkılarını, çevirilerin üniversitelerin doğuşundaki işlevini ve ulusal dillerin yükselişini incelerken Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan Türkiye deneyimine özel bir yer ayırıyor. Tercüme Odası’ndan Tanzimat kurumlarına, Hasan Âli Yücel’in Tercüme Bürosu’ndan günümüze uzanan çizgi; Türkçenin çeviriyle nasıl bir bilim, edebiyat ve sanat dili hâline geldiğini gösteriyor.

Dünya Çeviri Tarihi, Sümer tabletlerinden yapay zekaya, Bağdat ve Toledo’dan Osmanlı ve Cumhuriyet’e uzanan yolculuğuyla çevirinin uygarlık kurucu rolünü ortaya koyan, Türkçede dünya çeviri tarihini bir bütün olarak ele alan en kapsamlı ilk çalışmadır.